บทความ

ใครต้องรับผิดชอบต่อภาพที่ถูกสร้างขึ้น

ทบทวนกรอบคิดเรื่อง “หน้าที่ของผู้ประพันธ์” ของ Foucault สำหรับยุค AI เชิงกำเนิด ผ่านหนังสือศิลปิน ร้านจำหน่ายร่างกายไร้ระเบียบ (Chaos Body Shop)

ผู้เขียน
HSU, Che-jui 許哲睿
หัวข้อศึกษา
หนังสือศิลปินของ HSU, Che-jui เรื่อง ร้านจำหน่ายร่างกายไร้ระเบียบ (Chaos Body Shop) (2025–2026) และผลงานหลักภายในเล่ม เมื่อฉันเติบโตขึ้น (When I Grow Up)

บทคัดย่อ

การแพร่หลายของปัญญาประดิษฐ์เชิงกำเนิดมักถูกกล่าวอ้างว่าเป็นการทำให้ข้อเสนอเรื่อง “มรณกรรมของผู้ประพันธ์” ของ Barthes (1968/1977) เป็นจริงด้วยเทคโนโลยี กล่าวคือ เมื่อภาพถูกสร้างโดยแบบจำลองที่อาศัยชุดข้อมูลฝึกขนาดมหาศาล ตำแหน่งแห่งที่ของผู้ประพันธ์ก็ดูราวกับจะสลายไป งานศึกษานี้ใช้หนังสือศิลปินของ HSU, Che-jui เรื่อง ร้านจำหน่ายร่างกายไร้ระเบียบ (Chaos Body Shop) และผลงานหลักภายในเล่ม เมื่อฉันเติบโตขึ้น (When I Grow Up) เป็นวัตถุศึกษา โดยใช้ระเบียบวิธีกรณีศึกษาและอาศัยบันทึกกระบวนการสร้างงานของศิลปินเอง เพื่อเสนอข้อโต้แย้งในทิศทางตรงกันข้ามว่า เทคโนโลยีเชิงกำเนิดไม่ได้ทำให้ผู้ประพันธ์หมดบทบาท หากกลับทำให้ “หน้าที่ของผู้ประพันธ์” ของ Foucault (1969/1998) ซึ่งเป็นกลไกทางสังคมในการระบุเจ้าของวาทกรรมและความรับผิดชอบ กลับมาเป็นศูนย์กลางอีกครั้ง บทความใช้ปรากฏการณ์ “vibe coding” (Karpathy, 2025) เป็นข้อเปรียบเทียบข้ามสาขา เพื่อเสนอว่าโครงสร้างที่มนุษย์ในฐานะประธานต้องรับผิดชอบต่อสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นนั้นมีรูปแบบเดียวกันทั้งในด้านเทคโนโลยีและศิลปะ อีกทั้งใช้กรอบคิด Plurality (Weyl et al., 2024) แสดงให้เห็นว่าความรับผิดชอบทำงานทั้งในระดับปัจเจกและส่วนรวม โดยวิเคราะห์ตรรกะการจัดองค์ประกอบของ เมื่อฉันเติบโตขึ้น (When I Grow Up)ซึ่งใช้ภาพถ่ายหนังสือเดินทางที่เป็นของจริงเพียงภาพเดียวเป็นภาพอ้างอิงสำหรับภาพบุคคลที่สร้างขึ้นทั้งหมด ขณะที่ตัวภาพจริงเองกลับถูกลดให้เหลือเพียงเศษ 0.7 จากความยาว 177.7 เซนติเมตร ควบคู่ไปกับการวิเคราะห์อคติเชิงระบบที่เผยออกมาในระหว่างการสร้างภาพ และการสลายความหมายของวัชรสูตรด้วยการจัดเรียงใหม่ตามเสียง บทความเสนอว่า ภายใต้เงื่อนไขของการสร้างด้วย AI หน้าที่ของผู้ประพันธ์ถูกนำมาใช้อีกครั้งผ่านการดำเนินการสามประการ ได้แก่ การลงนาม การเปิดเผย และการรับผิดชอบ และปรากฏเป็นรูปธรรมผ่านความสามารถในการสืบย้อนภาพจำลองที่สร้างขึ้นทั้งหมดกลับไปยังแหล่งต้นทางจริงเพียงหนึ่งเดียว นอกจากนี้ บทความยังเตือนถึงความเสี่ยงทางญาณวิทยาว่า หากไม่มีความรับผิดชอบของผู้ประพันธ์ ภาพแทนที่ผิดพลาดของวัฒนธรรมและศาสนาชายขอบอาจถูกจดจำว่าเป็น “ข้อเท็จจริง” ผ่านผลที่เสริมกันของภาวะแบบจำลองเสื่อมถอยและปรากฏการณ์ที่ทำให้สิ่งที่ได้ยินซ้ำดูเป็นความจริง และมองว่าการเปิดเผยอคติของศิลปินคือการเข้าแทรกแซงเพื่อต้านความเสี่ยงนี้

คำสำคัญ หน้าที่ของผู้ประพันธ์, AI เชิงกำเนิด, vibe coding, จดหมายเหตุภาพถ่าย, การเมืองของข้อมูลฝึก, ภาวะแบบจำลองเสื่อมถอย, กรณีศึกษา

บทคัดย่อภาษาอังกฤษต้นฉบับ

The proliferation of generative artificial intelligence is frequently invoked as a technological realization of Barthes's (1968/1977) thesis of “the death of the author”: when images are produced by a model drawing upon vast training datasets, the position of the author appears to dissolve. Taking the artist Hsu Che-jui's artist book Chaos Body Shop and its core work When I Grow Up as its objects, this study adopts a case-study methodology—drawing on the artist's own production records—to advance the opposite claim: generative technology does not retire the author but rather renders Foucault's (1969/1998) “author function”—a social mechanism of discursive attribution and accountability—newly central. Using the phenomenon of “vibe coding” (Karpathy, 2025) as a cross-disciplinary analogue, the paper argues that the structure whereby a human subject must answer for generated artifacts is isomorphic across the technological and the artistic domains, and draws on the framework of Plurality (Weyl et al., 2024) to show that accountability operates at both individual and collective scales. Through an analysis of the compositional logic of When I Grow Up—in which a single authentic passport photograph serves as the reference image for all generated portraits while being itself reduced to the 0.7 remainder of 177.7 centimeters—together with the systematic biases exposed during generation and the desemanticization of the Diamond Sutra via phonetic reordering, the paper contends that under generative conditions the author function is re-exercised through the threefold operation of signature, disclosure, and accountability, and is concretized as the traceability of all generated simulacra to a single authentic source. The paper further warns of an epistemic risk: absent authorial accountability, erroneous representations of marginal cultures and religions may be registered as “fact” through the compounding of model collapse and the illusory-truth effect—and it positions the artist's disclosure of bias as an intervention against this risk.

Keywords author function, generative AI, vibe coding, photographic archive, politics of training data, model collapse, case study

บทความฉบับเต็ม (แปลเป็นภาษาไทย)

บทความฉบับเต็มด้านล่างแปลเป็นภาษาไทยโดยใช้ AI ช่วย แหล่งอ้างอิงคงตามต้นฉบับ โดยยึด ต้นฉบับภาษาจีน เป็นหลัก

หนึ่ง บทนำ: คำถามวิจัยและระเบียบวิธี

งานศึกษานี้มีวัตถุศึกษาคือหนังสือศิลปิน Chaos Body Shop (ร้านจำหน่ายร่างกายไร้ระเบียบ) ซึ่ง HSU, Che-jui สร้างขึ้นระหว่างปี 2025 ถึง 2026 และผลงานเดี่ยว When I Grow Up (เมื่อฉันเติบโตขึ้น) ซึ่งเป็นจุดตั้งต้นทางแนวคิดของหนังสือ When I Grow Up ใช้กล้องฟิล์มขนาดใหญ่ 4×5 บันทึกการกระทำที่ศิลปินวัดส่วนสูงของตนเอง แล้วแปลงค่าที่วัดได้คือ 177.7 เซนติเมตรให้เป็นตรรกะในการประกอบสร้างผลงาน หนังสือทั้งเล่มประกอบด้วยภาพถ่ายติดบัตรสี่ร้อยห้าสิบหกภาพที่ผลิตด้วยแบบจำลองเชิงกำเนิด โดย When I Grow Up เลือกหนึ่งร้อยเจ็ดสิบเจ็ดภาพจากทั้งหมด (สอดคล้องกับส่วนจำนวนเต็ม 177 เซนติเมตร) มาจัดล้อมรอบภาพหนังสือเดินทางจริงเพียงภาพเดียว ประเด็นสำคัญคือ หนังสือเดินทางจริงนี้มิใช่อีกหนึ่งหน่วยที่นำมาวางเคียงกับภาพที่สร้างขึ้น หากเป็นภาพอ้างอิงหลัก (reference image) ที่ใช้สร้างภาพถ่ายติดบัตรทั้งหมด มุมหนึ่งของหนังสือเดินทางถูกตัดออก สอดคล้องกับส่วนเศษทศนิยมของจำนวน 177.7 เซนติเมตร นั่นคือ 0.7 องค์ประกอบนี้เสนอข้อคิดที่นำมาวิเคราะห์ได้ว่า ภายใต้เงื่อนไขของการสร้างด้วย AI ตัวตนจริงที่เป็นสิ่งอ้างอิงถูกลดทอนในเชิงปริมาณจนเหลือเพียงเศษทศนิยม แต่ในตรรกะการสร้างภาพกลับเป็นต้นทางที่ภาพจำลองทั้งหมดสืบย้อนกลับไปได้ ต่อมา When I Grow Up ได้รวมภาพถ่ายซิลเวอร์เฮไลด์แบบคอลลาจและวัชรสูตรที่คัดด้วยลายมือเข้าไว้ด้วยกัน แล้วพัฒนาเป็นหนังสือศิลปินสื่อผสม Chaos Body Shop

เมื่อภาพหลักของผลงานทัศนศิลป์ชิ้นหนึ่งถูกผลิตโดยแบบจำลองเชิงกำเนิด คำถามที่มีน้ำหนักทางทฤษฎีก็ปรากฏตามมาว่า ใครคือผู้ประพันธ์ผลงานนั้น และใครควรรับผิดชอบต่อผลที่เกิดจากการสร้างภาพแทนของมัน บทความนี้เสนอว่าไม่อาจคลี่คลายคำถามดังกล่าวด้วยคำว่า “ผู้ประพันธ์ตายแล้ว” เพียงประโยคเดียว แต่ควรนำกลับมาพิจารณาใหม่ภายใต้กรอบ “หน้าที่ของผู้ประพันธ์” ของ Foucault

ในด้านระเบียบวิธี บทความนี้ใช้แนวทางกรณีศึกษา โดยอาศัยแฟ้มผลงานสร้างสรรค์ บันทึกกระบวนการ และบทสัมภาษณ์ที่ศิลปิน HSU, Che-jui มอบให้เป็นข้อมูลปฐมภูมิ และถือว่าแรงเสียดทานทางเทคนิค (technical friction) ในกระบวนการสร้างสรรค์ โดยเฉพาะอคติเชิงระบบของแบบจำลองเชิงกำเนิด เป็นวัตถุศึกษาที่มีคุณค่าในการวิเคราะห์ มิใช่สัญญาณรบกวนที่ต้องกำจัด โครงสร้างบทความเป็นดังนี้ ส่วนที่สองสร้างกรอบทฤษฎี แยกแยะความต่างระหว่าง “มรณกรรมของผู้ประพันธ์” กับ “หน้าที่ของผู้ประพันธ์” และนำทฤษฎีจดหมายเหตุภาพถ่ายกับทฤษฎีการมองเห็นของเครื่องจักรมาใช้ ส่วนที่สามใช้ vibe coding เป็นกรณีเปรียบเทียบข้ามสาขาเพื่ออธิบายความมีรูปแบบเดียวกันของโครงสร้างความรับผิดชอบ ส่วนที่สี่และห้าวิเคราะห์ตรรกะการประกอบสร้าง When I Grow Up และอคติในการสร้างภาพตามลำดับ โดยส่วนที่ห้าเสนอปัญหาทางญาณวิทยาเรื่อง “ความจริงที่ถูกผลิตขึ้น” ในยุคเชิงกำเนิด ส่วนที่หกอภิปรายตำแหน่งแห่งที่ของผู้ประพันธ์ในการสลายความหมายของวัชรสูตร และส่วนที่เจ็ดเสนอข้อสรุป

สอง กรอบทฤษฎี: จากมรณกรรมของผู้ประพันธ์สู่หน้าที่ของผู้ประพันธ์

ในบทความ “มรณกรรมของผู้ประพันธ์” Barthes (1968/1977) เสนอว่าตัวบทคือ “การถักทอของถ้อยคำอ้างอิงนับไม่ถ้วน” และการผลิตความหมายของมันควรย้ายจากผู้ประพันธ์ไปสู่ผู้อ่าน เมื่อพิจารณา AI เชิงกำเนิด ข้อเสนอนี้อาจถูกตีความได้ง่ายว่าเป็นการสลายผู้ประพันธ์อย่างสิ้นเชิง กล่าวคือ เมื่อภาพผลลัพธ์เกิดจากการที่แบบจำลองนำตัวอย่างฝึกนับพันล้านรายการมาประกอบใหม่ทางสถิติ ผู้ประพันธ์ก็ดูราวกับละลายหายไปในชุดข้อมูลแล้ว อย่างไรก็ดี บทความนี้เห็นว่าข้ออนุมานเช่นนั้นสับสนระหว่างสองระดับที่ต่างกัน ได้แก่ “แนวคิดแบบโรแมนติกเกี่ยวกับตัวตนผู้สร้างสรรค์” กับ “ผู้ประพันธ์ในฐานะหน้าที่ทางสังคม”

ข้อเสนอแทรกแซงของ Foucault (1969/1998) อยู่ตรงการแยกแยะนี้เอง Foucault ชี้ว่าสิ่งที่ควรถูกวิเคราะห์มิใช่ “ผู้ประพันธ์” ในฐานะอัจฉริยบุคคล หากเป็น “หน้าที่ของผู้ประพันธ์” กล่าวคือ วิธีที่วาทกรรมถูกจำแนก ได้รับอำนาจความน่าเชื่อถือ และถูกระบุให้สังกัดตัวตนหนึ่งในสังคมเฉพาะ Foucault ยังชี้ต่อว่าต้นกำเนิดทางประวัติศาสตร์ของหน้าที่ของผู้ประพันธ์เชื่อมโยงกับกลไกการลงโทษ เหตุที่วาทกรรมถูกระบุให้เป็นของผู้ประพันธ์ในระยะแรก ก็เพื่อให้สามารถเอาผิดกับวาทกรรมที่ละเมิดขอบเขต เช่น การลบหลู่หรือความคิดนอกรีตได้ ด้วยเหตุนี้ โดยแก่นแท้แล้ว หน้าที่ของผู้ประพันธ์จึงเป็นระบบกลไกความรับผิดชอบ (mechanism of accountability) บทความนี้ยึดนิยามดังกล่าวเป็นหลัก สิ่งที่ AI เชิงกำเนิดเปลี่ยนแปลงคือรูปแบบทางเทคนิคของตัวตนผู้สร้างสรรค์ มิใช่โครงสร้างความรับผิดชอบที่หน้าที่ของผู้ประพันธ์รองรับอยู่

ในการวิเคราะห์ประเภทภาพอย่างภาพถ่ายติดบัตร บทความนี้อาศัยทฤษฎีจดหมายเหตุภาพถ่าย Tagg (1988) ชี้ว่า “ภาระแห่งการสร้างภาพแทน” (the burden of representation) ของภาพถ่ายมิใช่คุณสมบัติภายในตัวภาพ หากเป็นผลของอำนาจที่สถาบันเฉพาะ เช่น รัฐ ตำรวจ และการแพทย์ มอบให้แก่ภาพ ภาพถ่ายติดบัตรจึงเป็นผลผลิตของกลไกระบุตัวบุคคลของรัฐ การวิเคราะห์ “ร่างกายกับจดหมายเหตุ” (the body and the archive) ของ Sekula (1986) แสดงให้เห็นว่า ในคริสต์ศตวรรษที่สิบเก้า ภาพถ่ายบุคคลรับใช้หน้าที่ของจดหมายเหตุทั้งด้านการยกย่องและการกดปราบไปพร้อมกัน แนวคิด “สัญญาพลเมืองแห่งการถ่ายภาพ” (the civil contract of photography) ที่ Azoulay (2008) เสนอมีความเกี่ยวข้องเป็นพิเศษ การถ่ายภาพมิใช่การสร้างสรรค์ฝ่ายเดียวของผู้ถ่ายภาพ แต่เป็นความสัมพันธ์ทางการเมืองระหว่างผู้ถ่ายภาพ ผู้ถูกถ่าย และผู้ชม กรอบนี้ขยายความรับผิดชอบของผู้ประพันธ์ไปสู่พันธะตามสัญญาที่ผู้ประพันธ์มีต่อผู้ถูกนำเสนอ When I Grow Up หยิบยืมภาพถ่ายติดบัตร ซึ่งเป็นประเภทภาพที่ถูกกำกับด้วยมาตรฐานมากที่สุดประเภทหนึ่ง ก็เพื่อให้ตรรกะการกำกับวินัยสองแบบ คือเทคโนโลยีเชิงกำเนิดกับการปกครองผ่านอัตลักษณ์ เข้ามาปะทะต่อรองกัน

ในด้านภววิทยาทางเทคนิคของภาพ แนวคิด “ภาพเชิงเทคนิค” (technical image) ของ Flusser (1983/2000) ชี้ว่า กล้องเป็นอุปกรณ์เชิงระบบ (apparatus) ซึ่งผู้ถ่ายภาพเลือกทำได้เพียงภายในขอบเขตของโปรแกรมที่อุปกรณ์กำหนดไว้ล่วงหน้า แบบจำลองเชิงกำเนิดอาจมองได้ว่าเป็นส่วนขยายของตรรกะอุปกรณ์นี้ อำนาจตัดสินเกี่ยวกับภาพถูกส่งต่อไปยังการแจกแจงทางสถิติของปริภูมิแฝง (latent space) มากยิ่งขึ้น การอภิปราย “ภาพเชิงปฏิบัติการ” (operational images) ของ Paglen (2016) ชี้ต่อว่า ภาพจำนวนมหาศาลในปัจจุบันผลิตโดยเครื่องจักรเพื่อเครื่องจักร โดยหลุดออกจากวงจรการมองของมนุษย์ ส่วนการวิเคราะห์ “ภาพยากจน” (poor image) ของ Steyerl (2009) อธิบายกระบวนการที่ภาพเสื่อมคุณภาพ กลายรูป และได้รับบริบทใหม่ระหว่างการไหลเวียน ทั้งสองแนวคิดร่วมกันเป็นทรัพยากรทางทฤษฎีในการทำความเข้าใจการผลิตภาพเชิงกำเนิดแบบวนซ้ำที่นำผลลัพธ์กลับมาเป็นข้อมูลเข้า ท้ายที่สุด Crawford (2021) เสนอในหนังสือ Atlas of AI ว่าชุดข้อมูลฝึกมิใช่กระจกที่สะท้อนโลกอย่างเป็นกลาง หากเป็นการตกตะกอนของความไม่สมมาตรทางอำนาจ ข้อเสนอนี้เป็นกรอบสำหรับการวิเคราะห์อคติในส่วนที่ห้า

สาม vibe coding ในฐานะกรณีเปรียบเทียบข้ามสาขา: ความมีรูปแบบเดียวกันของโครงสร้างความรับผิดชอบ

เพื่ออธิบายการทำงานของหน้าที่ของผู้ประพันธ์ภายใต้เงื่อนไขของการสร้างด้วย AI บทความนี้นำ “vibe coding” ในสาขาวิศวกรรมซอฟต์แวร์มาเป็นกรณีเปรียบเทียบ Karpathy (2025) ใช้คำนี้อธิบายวิธีเขียนโปรแกรมที่พึ่งพาแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่อย่างมาก โดยมีลักษณะคือผู้ออกแบบ “ปล่อยตัวไปกับ vibes อย่างเต็มที่” “ไม่อ่านส่วนต่างของโค้ด (ที่แบบจำลองผลิตขึ้น) อีกต่อไป” และถึงขั้น “กดยอมรับทั้งหมดเสมอ” สภาวะนี้ทำให้หน้าที่ของผู้ประพันธ์ถูกแขวนไว้ชั่วคราว ผู้ผลิตไม่ได้ตรวจทานและไม่ได้เข้าใจผลลัพธ์อย่างครบถ้วน แต่ยังต้องรับผิดชอบต่อผลิตภัณฑ์สุดท้าย

ประเด็นที่ควรพิจารณาคือ ชุมชนวิศวกรรมซอฟต์แวร์ได้เริ่มอภิปรายเรื่องความรับผิดชอบต่อประเด็นนี้ทันที ในโครงการที่มีความเสี่ยงต่ำและใช้แล้วทิ้ง โค้ดที่สร้างขึ้นโดยไม่ตรวจทานอาจเป็นที่ยอมรับได้ แต่ในระบบที่มีความเสี่ยงสูง ไม่ว่าโค้ดจะถูกสร้างโดยตัวตนประเภทใด ความรับผิดทางกฎหมายและจริยธรรมก็ยังตกอยู่กับวิศวกรที่เป็นมนุษย์ กล่าวให้ชัดคือ vibe coding ไม่ได้ยกเลิกหน้าที่ของผู้ประพันธ์ แต่ทำให้หน้าที่นั้นกลับปรากฏเมื่อถึงคราวต้องรับผิดชอบ บทความนี้เสนอว่าโครงสร้างดังกล่าวมีรูปแบบเดียวกันในสาขามนุษยศาสตร์และศิลปะ เมื่อศิลปินเรียกการสร้างสรรค์ของตนว่า “การผลิตหลังการผลิต” (Bourriaud, 2002) “การหยิบยืม” หรือ “การคัดสรรจัดวางผลลัพธ์ที่สร้างขึ้น” สิ่งที่พวกเขาแขวนไว้ก็คือหน้าที่ของผู้ประพันธ์ตามความหมายของ Foucault นั่นเอง

มิติของความรับผิดชอบมิได้จำกัดอยู่เพียงปัจเจก กรอบการอภิบาลแบบพหุภาวะ (Plurality) ที่ Weyl และคณะ (Weyl et al., 2024) เสนอ เห็นว่าการอภิบาลเทคโนโลยีดิจิทัลควรวางอยู่บนความโปร่งใสอย่างถึงราก (radical transparency) และความร่วมมือข้ามความแตกต่าง สำหรับระบบ AI ความรับผิดชอบมิใช่เพียงความรับผิดของผู้ผลิตแต่ละคน หากยังเป็นการปฏิบัติร่วมกันที่ต้องอาศัยการจัดวางเชิงสถาบัน มุมมองนี้ช่วยเสริมกรอบของ Foucault ในส่วนที่มีแนวโน้มเน้นปัจเจก การประกอบสร้างหน้าที่ของผู้ประพันธ์ขึ้นใหม่ในยุคเชิงกำเนิดเกี่ยวข้องทั้งกับการรับภาระของผู้ประพันธ์แต่ละคน และความรับผิดชอบร่วมกันต่อแหล่งที่มาของข้อมูลฝึก การอภิบาลแบบจำลอง และความเป็นธรรมในการสร้างภาพแทน ด้วยเหตุนี้ บทความจึงเสนอว่าการอภิปรายในสาขาเทคโนโลยีเรื่อง “ใครต้องรับผิดชอบต่อสิ่งที่ถูกสร้างขึ้น” ควรใช้กับสาขามนุษยศาสตร์และศิลปะอย่างเท่าเทียมกันด้วย ทั้งสองสาขาไม่มีความแตกต่างโดยสาระสำคัญในด้านโครงสร้างความรับผิดชอบ

สี่ การปฏิบัติงานสร้างสรรค์ I: หนังสือเดินทางจริงในฐานะภาพอ้างอิงหลักและการสืบย้อนการสร้างภาพ

ตรรกะการประกอบสร้าง When I Grow Up เป็นกลไกเชิงรูปแบบที่เปิดให้ตีความได้ โดยหัวใจมิใช่การวางภาพเคียงกัน หากเป็นโครงสร้างต้นทางของการสร้างภาพ ในด้านกระบวนการทางเทคนิค ภาพถ่ายติดบัตรที่สร้างขึ้นทั้งสี่ร้อยห้าสิบหกภาพใช้ภาพหนังสือเดินทางจริงเพียงภาพเดียวเป็นภาพอ้างอิงหลัก (reference image) แบบจำลองได้รับคำสั่งให้คงลักษณะเฉพาะของอัตลักษณ์ในภาพนั้น แล้วสร้างเครื่องแต่งกายของบทบาทต่าง ๆ บนพื้นฐานดังกล่าว ด้วยเหตุนี้ หนังสือเดินทางจริงจึงอยู่ในตำแหน่งสองด้านที่ดูขัดแย้งกันในผลงาน ในเชิงปริมาณ จากจำนวน 177.7 เซนติเมตร มันถูกลดให้เหลือ 0.7 กล่าวคือเศษที่อยู่หลังจุดทศนิยม แต่ในตรรกะการสร้างภาพ มันกลับเป็นแม่แบบและจุดกำเนิดของภาพจำลองทั้งหมด

ตำแหน่งสองด้านนี้อาจทำความเข้าใจให้ชัดขึ้นได้ด้วยการอ่านเทียบระหว่างทฤษฎีสองชุด ชุดแรก Barthes (1980/1981) เสนอว่าแก่นแท้ของการถ่ายภาพอยู่ที่สิ่งอ้างอิง (referent) หรือภาวะ “สิ่งนั้นเคยอยู่ที่นั่น” (ça-a-été) กล่าวคือ ภาพถ่ายย่อมชี้ไปยังสิ่งที่เคยปรากฏอยู่หน้ากล้อง ชุดที่สอง แนวคิด “การนำมาก่อนของภาพจำลอง” (precession of simulacra) ของ Baudrillard (1981/1994) อธิบายว่าภาพจำลองแยกตัวออกจากและนำหน้าต้นฉบับของมันอย่างไร จนในที่สุดทำให้ต้นฉบับกลายเป็นสิ่งเกินจำเป็น When I Grow Up ทำให้ข้อเสนอทั้งสองเข้ามาปะทะต่อรองกัน ในผลงานมีสิ่งอ้างอิงที่เป็นจริงอยู่จริง (ภาพหนังสือเดินทาง) สอดคล้องกับภาวะ “สิ่งนั้นเคยอยู่ที่นั่น” ตามความหมายของ Barthes แต่สิ่งอ้างอิงนี้ถูกตัดมุมออกไปแล้ว และถอยลงมาเป็นเพียงเศษส่วนในลำดับภาพที่สร้างขึ้น เข้าใกล้สภาพของต้นฉบับที่ถูกภาพจำลองท่วมท้นตามที่ Baudrillard อธิบาย มุมที่ถูกตัดจึงแบกรับความหมายสองด้าน ด้านหนึ่งคือเครื่องหมายยกเลิกอย่างเป็นทางการเมื่อหนังสือเดินทางหมดสภาพการใช้งาน อีกด้านหนึ่งคือการสอดคล้องเชิงตัวเลขกับ 0.7 เพื่อระบุสัดส่วนที่หลงเหลือของความจริงในจำนวน 177.7

ในแง่หน้าที่ของผู้ประพันธ์ การกำหนดให้ “หนังสือเดินทางจริงเป็นภาพอ้างอิงหลัก” มีนัยชี้ขาด หมายความว่าในทางเทคนิค ภาพที่สร้างขึ้นทั้งหมดสามารถสืบย้อนกลับไปยังแหล่งต้นทางเดียวซึ่งเป็นจริงและระบุตัวได้ ศิลปินไม่ได้หลบซ่อนอยู่หลังอัลกอริทึม ตรงกันข้าม ภาพบุคคลของศิลปินเองต่างหากที่เป็นจุดเริ่มต้นของการประมวลผลของแบบจำลอง กล่าวให้ชัด หน้าที่ของผู้ประพันธ์ในที่นี้ปรากฏเป็นรูปธรรมในฐานะ “ความสามารถในการสืบย้อน” (traceability) ไม่ว่าแบบจำลองจะสร้างภาพจำลองมากเพียงใด ภาพเหล่านั้นล้วนชี้ไปยังตัวตนผู้ประพันธ์ที่ถูกตัดมุม มีความพร่อง แต่ปรากฏอยู่จริง การวิเคราะห์นี้สนับสนุนข้อเสนอหลักของบทความว่า ภายใต้เงื่อนไขของการสร้างด้วย AI หน้าที่ของผู้ประพันธ์มิได้หายไป หากถูกนำกลับมาใช้อีกครั้งผ่านการดำเนินการที่ “ใช้ภาพบุคคลของศิลปินเองเป็นแม่แบบ” สัดส่วนความจริง 0.7 เซนติเมตรมีขนาดเล็กในเชิงปริมาณ แต่กลับมีความสำคัญชี้ขาดในด้านความรับผิดชอบ เพราะระบุถึงตัวตนผู้ประพันธ์ที่สามารถถูกเรียกให้รับผิดได้ ในฐานะจุดกำเนิดและผู้ที่ภาพซึ่งสร้างขึ้นทั้งหมดสังกัดอยู่

ห้า การปฏิบัติงานสร้างสรรค์ II: อคติในการสร้างภาพและ “การผลิตความจริง”

ส่วนนี้เสนอคุณูปการหลักด้านการวิเคราะห์ของบทความว่า ในการสร้างสรรค์ด้วยเทคโนโลยีเชิงกำเนิด อคติเชิงระบบของแบบจำลองไม่ควรถูกมองว่าเป็นข้อบกพร่องทางเทคนิคที่ต้องกำจัด แต่ควรถูกมองว่าเป็นวัสดุในการสร้างภาพแทนที่ศิลปินต้องเปิดเผยและรับผิดชอบ ประเด็นที่ต้องเน้นเป็นพิเศษคือ เนื่องจากภาพที่สร้างขึ้นทั้งหมดใช้หนังสือเดินทางจริงฉบับเดียวกันเป็นภาพอ้างอิงอัตลักษณ์ (ดูส่วนที่สี่) ความเหลื่อมล้ำของคุณภาพภาพที่สร้างขึ้นในบทบาทต่าง ๆ จึงปรากฏภายใต้เงื่อนไขที่ควบคุมภาพอ้างอิงไว้แล้ว ดังนั้นจึงชี้ไปยังความไม่สมมาตรในตัวข้อมูลฝึกได้ชัดเจนยิ่งขึ้น มิใช่ความแตกต่างของแหล่งอ้างอิง บันทึกการสร้างสรรค์ของศิลปินแสดงว่ากระบวนการสร้างงานเผยอคติออกมาสามประเภท ซึ่งจะอธิบายต่อไป

ประเภทแรกคืออคติด้านเวลา ผลลัพธ์ที่สร้างขึ้นในช่วงแรกเติมริ้วรอยและร่องรอยความชราบนใบหน้าของศิลปินซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้กระบวนการทำงานต้องระบุข้อห้ามเติมริ้วรอยไว้ในคำสั่งที่มีโครงสร้างอย่างชัดเจน และเปิดใช้พารามิเตอร์คงอัตลักษณ์ (preserve_identity) อย่างต่อเนื่อง ปรากฏการณ์ทางเทคนิคนี้แสดงว่าแบบจำลองมีบรรทัดฐานอายุแฝงอยู่สำหรับการจับคู่ระหว่าง “ใบหน้าเอเชียตะวันออกกับภาพถ่ายติดบัตร” ประเภทที่สองคือความไม่สมมาตรในการจดจำทางวัฒนธรรม แบบจำลองสร้างภาพเทพเจ้าทางศาสนาและชนกลุ่มน้อยคลาดเคลื่อนอย่างสม่ำเสมอ ขณะที่สร้างภาพตัวละครจากภาพยนตร์ เกม และอนิเมะได้แม่นยำอย่างยิ่ง ในกรอบของ Crawford (2021) ช่องว่างนี้เป็นอาการของความไม่สมมาตรระหว่างการนำเสนอวัฒนธรรมกระแสหลักกับวัฒนธรรมชายขอบในข้อมูลฝึก ภาพกระแสหลักที่ถูกดูดซับซ้ำแล้วซ้ำเล่าสามารถถูกจดจำได้อย่างแม่นยำ ส่วนภาพของกลุ่มที่เล็กเกินไปกลับถูกมองข้าม ถูกจินตนาการขึ้น และถูกสร้างอย่างผิดพลาด การออกนอกแนวทางเดิมครั้งหนึ่งมีคุณค่าในการวิเคราะห์เป็นพิเศษ เมื่อคำสั่งปล่อยให้เกิดความชราและเปลี่ยนไปใช้รูปแบบภาพถ่ายสตูดิโอสมจริง แบบจำลองกลับสร้างภาพบุคคลของชนกลุ่มน้อยให้เป็นภาพประวัติศาสตร์ขาวดำที่ผิดเพี้ยน ในกรอบของ Tagg (1988) และ Azoulay (2008) ผลลัพธ์นี้ผลิตซ้ำการเมืองเรื่องเวลาของจดหมายเหตุภาพแบบอาณานิคม ซึ่งตรึงกลุ่มชาติพันธุ์บางกลุ่มไว้ใน “อดีต” ประเภทที่สามคือการปนเปื้อนแบบวนซ้ำ ซึ่งบทความนี้เห็นว่าเป็นประเภทที่มีผลทางญาณวิทยาลึกที่สุด เมื่อข้อผิดพลาดข้างต้นไหลเวียนผ่านอินเทอร์เน็ตเข้าไปสู่คลังข้อมูลฝึกในภายหลัง ความผิดพลาดก็ถูกแบบจำลองรุ่นใหม่บันทึกเป็นข้อเท็จจริง นี่คือโครงสร้างงูกินหาง (garbage in, garbage out) ความเสี่ยงนี้มีหลักฐานเชิงประจักษ์รองรับแล้ว Shumailov และคณะ (2024) พบว่า หากแบบจำลองเชิงกำเนิดถูกฝึกซ้ำด้วยข้อมูลที่แบบจำลองผลิตขึ้นเอง จะเกิด “ภาวะแบบจำลองเสื่อมถอย” (model collapse) และ “ส่วนหาง” ของการแจกแจงข้อมูลจะสูญหายก่อน สิ่งที่ควรเฝ้าระวังคือ ส่วนหางในทางสถิติก็คือชายขอบในทางวัฒนธรรม ภาพของชนกลุ่มน้อย ความเชื่อของกลุ่มเล็ก และศาสนานอกกระแสหลัก มีตัวแทนในข้อมูลไม่เพียงพออยู่แล้วเพราะข้อมูลฝึกเบาบาง และยังเป็นกลุ่มแรก ๆ ที่ถูกลบเลือนเมื่อเกิดการเสื่อมถอยแบบวนซ้ำ ในกรอบของ Paglen (2016) และ Steyerl (2009) นี่เป็นกรณีรูปธรรมของภาพเชิงปฏิบัติการที่เพิ่มจำนวนตัวเองในวงจรเครื่องจักร และภาพยากจนที่กลายรูปอย่างต่อเนื่องระหว่างการไหลเวียน

จากประเด็นนี้ เราสามารถเสนอคำถามทางญาณวิทยาที่เป็นรากฐานยิ่งขึ้น แบบจำลองเชิงกำเนิดสามารถผลิตเนื้อหาที่ไม่มีข้อเท็จจริงรองรับให้อยู่ในรูปแบบที่น่าเชื่อถืออย่างยิ่ง ความลื่นไหลกับความถูกต้องจริงของผลลัพธ์จึงแยกขาดจากกัน โดยเฉพาะภาพถ่ายติดบัตร เพราะรูปแบบของภาพประเภทนี้เองก็คืออาภรณ์แห่งอำนาจความน่าเชื่อถือที่กลไกระบุตัวบุคคลของรัฐมอบให้ (Tagg, 1988) ยิ่งดูเป็นเรื่องเป็นราวจริงจังเท่าใด ก็ยิ่งถูกเข้าใจผิดได้ง่ายว่ามีสิ่งจริงรองรับ จากจุดนี้สามารถร่างห่วงโซ่อนุมานอันชวนกังวลได้ว่า เมื่อข้อความและภาพที่ผิดพลาดเกี่ยวกับวัฒนธรรมหรือศาสนาของกลุ่มเล็กกลุ่มหนึ่งไหลเวียนบนอินเทอร์เน็ต แบบจำลองรุ่นต่อมาอาจเก็บสิ่งเหล่านั้นไปเป็นข้อมูลฝึก บันทึกเป็น “ข้อเท็จจริง” ของวัฒนธรรมนั้น แล้วผลิตขึ้นใหม่เพื่อขยายการเผยแพร่ ในด้านการรับรู้ของมนุษย์ การซ้ำเพียงอย่างเดียวก็เพิ่มระดับที่ถ้อยแถลงจะถูกตัดสินว่าเป็นจริงได้ (illusory truth effect; Hasher et al., 1977) จึงเกิดภาวะดังสุภาษิตจีน “คนสามคนกล่าวว่ามีเสือ ก็ทำให้คนเชื่อว่ามีเสือ” นั่นคือ ความผิดพลาดได้สถานะของความจริงเมื่อถูกกล่าวซ้ำมากเพียงพอ ภายใต้การทำงานร่วมกันของภาวะแบบจำลองเสื่อมถอยฝั่งเครื่องจักรและภาพลวงความจริงฝั่งสมองมนุษย์ ภาพจำลองที่เดิมไม่มีต้นแบบจริงรองรับก็อาจนำหน้าและเข้าแทนที่ต้นฉบับซึ่งมีอยู่น้อยนิด (Baudrillard, 1981/1994) จนท้ายที่สุดตกตะกอนเป็น “ความจริง” ของวัฒนธรรมนั้นในจดหมายเหตุดิจิทัลที่แก้ไขได้ยาก เพราะแหล่งข้อมูลที่ถูกต้องสำหรับใช้เทียบเคียงมีอยู่น้อยเกินไปตั้งแต่ต้น

ตรงนี้เองคือแกนกลางด้านความรับผิดชอบของหน้าที่ของผู้ประพันธ์ จุดยืนการผลิตแบบ vibe coding จะ “ยอมรับทั้งหมด” และข้ามอคติข้างต้นไป แต่จุดยืนของศิลปินในผลงานนี้เป็นไปในทางตรงกันข้าม ความรับผิดชอบของศิลปินคือการระบุ ตั้งชื่อ และเปิดเผยความเบ้เหล่านี้ที่แบบจำลองจะไม่ยอมรับด้วยตนเอง วิกฤตนี้ยิ่งเป็นข้อพิสูจน์ย้อนกลับถึงความจำเป็นของหน้าที่ของผู้ประพันธ์ AI ไม่มีหน้าที่ของผู้ประพันธ์ เมื่อไม่มีตัวตนที่ถูกเรียกให้รับผิดได้ ข้อผิดพลาดก็เพิ่มจำนวนตัวเองได้อย่าง “ไร้เจ้าของ” โดยไม่มีใครถูกเรียกตัวมารับผิดชอบ ผู้ที่จะตัดวงจรนี้ได้มีเพียงผู้ประพันธ์ที่ต้องรับผิดชอบซึ่งถูกนำกลับเข้ามา การที่ศิลปินระบุอคติอย่างเจาะจงจึงมิใช่เพียงท่าทีในการสร้างสรรค์ หากเป็นการเข้าแทรกแซงทางญาณวิทยา กล่าวคือ นำลายเซ็นที่รับผิดชอบกลับเข้าไปในวงจรซึ่งเดิมผลิต “ความจริงที่ไร้เจ้าของ” ในระดับส่วนรวม ประเด็นนี้ยังสอดคล้องกับข้อเรียกร้องของการอภิบาลแบบพหุภาวะ (Weyl et al., 2024) เรื่องความโปร่งใสของแหล่งที่มาและความสามารถในการสืบย้อน การต่อสู้กับความจริงที่ถูกผลิตขึ้นต้องการมากกว่าการเปิดเผยของศิลปินแต่ละคน แต่ต้องการระบบความรับผิดชอบเชิงสถาบันที่ระบุที่มาของภาพได้ด้วย และการที่ When I Grow Up ยืนยันว่าภาพจำลองทั้งหมดต้องสืบย้อนกลับไปยังหนังสือเดินทางจริงเพียงฉบับเดียวได้ (ดูส่วนที่สี่) ก็เป็นข้อเสนอโต้แย้งในเชิงรูปแบบต่อตรรกะการสร้างของ AI ที่ไร้ต้นทาง ไร้เจ้าของ และเพิ่มจำนวนตัวเอง หากศิลปินไม่รับหน้าที่เปิดเผยนี้ด้วยตนเอง การนำเสนอวัฒนธรรมชายขอบอย่างผิดพลาดเป็นระบบก็จะยังคงไม่ปรากฏให้เห็น นอกจากนี้ ในกระบวนการผลิตจำนวนมาก ลำดับผลลัพธ์ที่ส่งกลับจากการประมวลผลแบบกลุ่ม (batch inference) ไม่ตรงกับลำดับข้อมูลเข้า ทำให้ต้องใช้ข้อความคำสั่งย้อนกลับไปตรวจเทียบทีละรายการจึงจะจัดเข้าตำแหน่งที่ถูกต้องได้ ในระดับรูปแบบ ความไร้ระเบียบของการประมวลผลนี้สอดคล้องกับ “ความไร้ระเบียบ” ที่ชื่อผลงานระบุ ดังนั้น พื้นที่ภาคสนามของอคติในการสร้างภาพจึงมิใช่เพียงบันทึกทางเทคนิค แต่เป็นพื้นที่ที่หน้าที่ของผู้ประพันธ์สามารถถูกนำมาใช้อย่างเป็นรูปธรรม

หก การแปลความสุญญตา: การสลายความหมายและตำแหน่งระดับอภิมานของผู้ประพันธ์

องค์ประกอบที่สามของ Chaos Body Shop คือการนำวัชรสูตรมาจัดเรียงใหม่ตามสัทอักษรจู้อิน (ㄅㄆㄇㄈ) การดำเนินการนี้ใช้ข้อเสนอในวัชรสูตรที่ว่า “รูปลักษณ์ทั้งปวงล้วนเป็นมายา หากเห็นว่ารูปลักษณ์ทั้งหลายมิใช่รูปลักษณ์ ก็ย่อมเห็นตถาคต” เป็นฐานทางแนวคิด เมื่อภาพแทนทั้งหมด (รูปลักษณ์) ล้วนเป็นมายา คัมภีร์ก็อาจแยกออกจากบริบททางความหมายของมันได้เช่นกัน ในแง่ลักษณะการประกอบคำของภาษาจีน อักษรจีนตัวเดียวแทบไม่อาจมีความหมายโดยลำพัง เมื่อโครงสร้างของคำถูกแยกออก สิ่งที่เหลือจึงมีเพียงเสียงอ่าน เมื่อความหมายหลุดลอกออกไป ตัวบทก็เข้าใกล้ “คาถา” ในประเพณีพุทธศาสนา ได้แก่ ธารณี (dhāraṇī) และมนตร์ (mantra) ซึ่งเป็นรูปแบบที่ใช้ท่วงทำนองเสียงแทนความหมายของภาษาสามัญในการรองรับหลักธรรม

การดำเนินการนี้เสนอส่วนเสริมเชิงวิภาษวิธีต่อข้อเสนอเรื่องหน้าที่ของผู้ประพันธ์ในบทความนี้ เมื่อมองผิวเผิน การสลายความหมายทำให้ความหมายของตัวบทหมดไป จึงดูราวกับทำให้ผู้ประพันธ์หมดไปด้วย แต่บทความนี้เสนอว่า การตัดสินใจ “เลือกสลายความหมายของคัมภีร์” นั้นเองเป็นการกระทำของผู้ประพันธ์ในระดับที่สูงขึ้น ผู้ประพันธ์มิได้หายไป หากถอยสู่ตำแหน่งระดับอภิมานของ “การเลือกว่าจะเลือกอย่างไร” ตำแหน่งนี้สอดคล้องพอดีกับการที่ผู้ประพันธ์ในการสร้างสรรค์ด้วย AI ถอยไปอยู่ในตำแหน่งผู้กำหนดคำสั่ง (prompt) และกรอบ ดังนั้น หน้าที่ของผู้ประพันธ์ในการสร้างสรรค์ด้วย AI และในการสลายความหมายจึงมีโครงสร้างเชิงรูปแบบเดียวกัน ความรับผิดชอบของผู้ประพันธ์ไม่ได้อยู่ที่การผลิตเนื้อหาทุกหน่วยด้วยมือตนเอง แต่อยู่ที่การรับผิดชอบต่อการกำหนดกรอบทั้งหมด โครงสร้างนี้ยังสอดคล้องกับข้ออภิปรายในส่วนที่สี่ ศิลปินในฐานะผู้กำหนดภาพอ้างอิงหลักและกรอบ ยังคงเป็นจุดที่ผลลัพธ์ซึ่งสร้างขึ้นทั้งหมดสืบย้อนกลับไปสังกัดได้

ในด้านความสอดคล้องของวิธีการ การประกอบพระสูตรขึ้นใหม่จงใจใช้การเขียนด้วยมือ ในแรงงานการคัดลอกซ้ำ ตัวอักษรที่เหมือนและใกล้เคียงกันถูกเขียนซ้ำอย่างเป็นกลไก ทำให้ผู้เขียนค่อย ๆ “มืดบอดทางใจ” จนจำตัวอักษรที่ตนกำลังเขียนไม่ได้ ประสบการณ์เชิงปรากฏการณ์วิทยานี้เชื่อมโยงและสะท้อนกันกับการที่แบบจำลองสร้างข้อผิดพลาดแบบวนซ้ำอย่าง “มืดบอดทางใจ” ตามที่กล่าวในส่วนที่ห้า ทั้งมนุษย์และเครื่องจักรต่างเกิดความล้มเหลวชั่วคราวในการจำแนกความหมายระหว่างแรงงานหรือการประมวลผลที่ซ้ำเดิม แต่ความต่างสำคัญของทั้งสองอยู่ที่ความรับผิดชอบ ความล้มเหลวของเครื่องจักรไม่มีตัวตนใดรับภาระ ขณะที่ความล้มเหลวของผู้เขียนยังเป็นของผู้ประพันธ์ที่สามารถถูกเรียกให้รับผิดได้

เจ็ด บทสรุป: การกำหนดกรอบหน้าที่ของผู้ประพันธ์ใหม่ในยุคเชิงกำเนิด

บทความนี้ใช้หนังสือศิลปิน Chaos Body Shop และผลงานหลัก When I Grow Up เป็นวัตถุศึกษา เพื่อแสดงว่าเงื่อนไขการสร้างสรรค์ด้วย AI เชิงกำเนิดไม่ได้ทำให้ “มรณกรรมของผู้ประพันธ์” เป็นจริง แต่กลับทำให้หน้าที่ของผู้ประพันธ์ตามความหมายของ Foucault ในฐานะระบบกลไกความรับผิดชอบ กลับมาเป็นประเด็นแกนกลางอีกครั้ง ผ่านกรณีเปรียบเทียบข้ามสาขาอย่าง vibe coding บทความชี้ว่าโครงสร้างที่ “มนุษย์ในฐานะตัวตนต้องรับผิดชอบต่อสิ่งที่ถูกสร้างขึ้น” มีรูปแบบเดียวกันทั้งในสาขาเทคโนโลยีและมนุษยศาสตร์กับศิลปะ และผ่านกรอบการอภิบาลแบบพหุภาวะ (Weyl et al., 2024) บทความยังชี้ต่อว่าความรับผิดชอบมีทั้งมิติปัจเจกและส่วนรวม

งานศึกษานี้มีคุณูปการหลักสามประการ ประการแรก ในระดับทฤษฎี บทความกำหนดกรอบหน้าที่ของผู้ประพันธ์ของ Foucault ใหม่ให้เป็นกลไกความรับผิดชอบภายใต้เงื่อนไขของการสร้างด้วย AI และเสนอว่าหน้าที่ของผู้ประพันธ์ถูกนำมาใช้ผ่านการดำเนินการสามด้าน ได้แก่ การลงนาม การเปิดเผย และการรับภาระ ประการที่สอง บทความใช้ตรรกะการประกอบสร้าง When I Grow Up แสดงว่า เมื่อตัวตนจริงถูกกำหนดให้เป็นภาพอ้างอิงหลักของภาพที่สร้างขึ้นทั้งหมด หน้าที่ของผู้ประพันธ์จะปรากฏเป็นรูปธรรมในฐานะ “ความสามารถในการสืบย้อน” ภาพจำลองกลับไปยังต้นทางจริงเพียงหนึ่งเดียว แม้ว่าต้นทางนั้นจะถูกลดจากจำนวน 177.7 จนเหลือเพียงเศษ 0.7 แล้วก็ตาม ประการที่สาม ในระดับระเบียบวิธี บทความเสนอแนวทางการศึกษาที่มองอคติเชิงระบบของแบบจำลองเชิงกำเนิดเป็นพื้นที่ภาคสนามของความรับผิดชอบของผู้ประพันธ์ และแสดงตัวอย่างผ่านกรณีสามประเภท ได้แก่ อคติที่ทำให้อายุมากขึ้น ความไม่สมมาตรในการจดจำทางวัฒนธรรม และการปนเปื้อนแบบวนซ้ำ โดยเฉพาะการปนเปื้อนแบบวนซ้ำ บทความใช้ภาวะแบบจำลองเสื่อมถอย (Shumailov et al., 2024) และปรากฏการณ์ภาพลวงความจริง (Hasher et al., 1977) ชี้ให้เห็นความเสี่ยงทางญาณวิทยาที่วัฒนธรรมชายขอบเผชิญภายใต้เงื่อนไขของการสร้างด้วย AI นั่นคือ “ข้อผิดพลาดถูกผลิตให้เป็นความจริง” บทความยังชี้ถึงความสมมาตรที่มักถูกมองข้าม วิศวกรรมซอฟต์แวร์ค่อย ๆ เผชิญประเด็นความรับผิดชอบต่อโค้ดที่สร้างขึ้นอย่างจริงจังแล้ว ขณะที่การอภิปรายเรื่องความรับผิดชอบต่อภาพที่สร้างขึ้นในสาขามนุษยศาสตร์และศิลปะยังมีไม่เพียงพอเมื่อเทียบกัน เมื่อภาพที่สร้างขึ้นเกี่ยวข้องกับการนำเสนอประเด็นอ่อนไหว เช่น ศาสนาและชาติพันธุ์ ความรับผิดชอบทางจริยธรรมของศิลปินย่อมไม่น้อยกว่าวิศวกร

งานศึกษานี้มีข้อจำกัดจากการใช้กรณีการสร้างสรรค์เพียงกรณีเดียว ความเป็นสากลของข้อสรุปจึงต้องได้รับการตรวจสอบต่อไปด้วยกรณีที่กว้างขวางขึ้น การวิเคราะห์อคติของข้อมูลฝึกก็จำกัดอยู่กับแบบจำลองรุ่นเฉพาะ และยังไม่ได้เปรียบเทียบข้ามแบบจำลองอย่างเป็นระบบ อย่างไรก็ดี ข้อเสนอหลักของบทความที่ว่า ในยุคเชิงกำเนิด ผู้ประพันธ์มิได้ตายลง แต่หน้าที่ของผู้ประพันธ์กลับได้รับการยืนยันขึ้นใหม่ผ่านความรับผิดชอบ สามารถเป็นจุดตั้งต้นในการวิเคราะห์สำหรับการศึกษาวัฒนธรรมทัศน์และมนุษยศาสตร์ด้าน AI ต่อไป โดยเฉพาะเมื่อระบบเชิงกำเนิดสามารถ “ผลิตความจริง” ให้แก่วัฒนธรรมที่เล็กและอ่อนแอเกินกว่าจะปกป้องการนำเสนอตนเองได้ การระบุและการรับภาระนี้จึงมิใช่เพียงทางเลือกทางสุนทรียศาสตร์ หากเป็นความรับผิดชอบทางญาณวิทยา เมื่อแบบจำลองสามารถสร้าง “รูปลักษณ์” ได้ทั้งหมด ความรับผิดชอบสุดท้ายที่ผู้ประพันธ์ไม่อาจโอนให้ผู้อื่นได้ ก็ยังอยู่ที่การชี้ให้เห็นความเป็นมายาของรูปลักษณ์ทั้งหลาย และรับผิดชอบในฐานะต้นทางที่การสร้างทั้งหมดสังกัดอยู่

參考文獻

Azoulay, A. (2008). The civil contract of photography. Zone Books.

Barthes, R. (1977). The death of the author (S. Heath, Trans.). In Image-music-text (pp. 142–148). Hill and Wang. (Original work published 1968)

Barthes, R. (1981). Camera lucida: Reflections on photography (R. Howard, Trans.). Hill and Wang. (Original work published 1980)

Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation (S. F. Glaser, Trans.). University of Michigan Press. (Original work published 1981)

Benjamin, W. (2008). The work of art in the age of its technological reproducibility, and other writings on media (E. Jephcott et al., Trans.). Harvard University Press. (Original work published 1935)

Bourriaud, N. (2002). Postproduction: Culture as screenplay (J. Herman, Trans.). Lukas & Sternberg.

Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press.

Flusser, V. (2000). Towards a philosophy of photography (A. Mathews, Trans.). Reaktion Books. (Original work published 1983)

Foucault, M. (1995). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). Vintage Books. (Original work published 1975)

Foucault, M. (1998). What is an author? (J. V. Harari, Trans.). In J. D. Faubion (Ed.), Aesthetics, method, and epistemology: Essential works of Foucault, 1954–1984 (Vol. 2, pp. 205–222). The New Press. (Original work published 1969)

Hasher, L., Goldstein, D., & Toppino, T. (1977). Frequency and the conference of referential validity. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 16(1), 107–112.

Karpathy, A. [@karpathy]. (2025, February 2). There's a new kind of coding I call “vibe coding,” where you fully give in to the vibes [Post]. X. https://x.com/karpathy/status/1886192184808149383

Paglen, T. (2016, December 8). Invisible images (Your pictures are looking at you). The New Inquiry. https://thenewinquiry.com/invisible-images-your-pictures-are-looking-at-you/

Sekula, A. (1986). The body and the archive. October, 39, 3–64.

Shumailov, I., Shumaylov, Z., Zhao, Y., Papernot, N., Anderson, R., & Gal, Y. (2024). AI models collapse when trained on recursively generated data. Nature, 631(8022), 755–759.

Steyerl, H. (2009). In defense of the poor image. e-flux Journal, 10.

Tagg, J. (1988). The burden of representation: Essays on photographies and histories. Macmillan.

Weyl, E. G., Tang, A., & Plurality Community. (2024). ⿻ Plurality: The future of collaborative technology and democracy. RadicalxChange.

鳩摩羅什(譯)(後秦)。《金剛般若波羅蜜經》。